مدیریت نرم تقاضای آب: محوریت مشارکت کشاورزان و راهکارهای همراهی

دکتر میرزایی عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان معتقد است که رویکردهای متمرکز و یک‌طرفه اغلب نتوانسته‌اند اعتماد و همراهی کشاورزان را جلب کنند، در حالی که تجربه‌های موفق نشان می‌دهد راه حل پایدار، در گرو همکاری و هماهنگی بین ذینفعان است. بدون حضور و پذیرش کشاورزان، حتی بهترین سیاست‌ها نیز ممکن است با مقاومت یا اجرای ناقص روبرو شوند.یکی از روش‌های ممکن برای جلب این مشارکت، طراحی سازوکارهای انگیزشی هوشمند مبتنی بر دو بازوی پاداش و جریمه است. به عنوان مثال، نظام‌های مدیریت آب می‌توانند در قالب مشوق‌های مثبت (مانند تسهیلات مالی، پشتیبانی فنی یا اولویت در دریافت خدمات) برای کشاورزان بهره‌ور و پایبند به الگوی مصرف بهینه طراحی شوند. در کنار آن، بازوی نظارتی و جریمه‌ای نیز برای موارد عدم رعایت ضوابط پیش‌بینی شود. نکته کلیدی در اجرای این دو بازو، اعمال همزمان و متناسب آن‌ها با توجه به شرایط مناطق مختلف (اعم از بالا دست و پایین دست) است تا عدالت توزیعی و انصاف در مدیریت آب رعایت شود. چنین رویکردی نه به عنوان تنها راهکار، بلکه به عنوان یکی از ابزارهای ممکن در کنار آموزش، اطلاع‌رسانی و توانمندسازی می‌تواند مؤثر واقع شود.برای عملی کردن چنین سازوکارهایی، وجود نهادهای واسط و ارتباطی که اعتماد هر دو طرف (دولت و کشاورزان) را جلب کنند، بسیار کمک‌کننده است. این نهادها می‌توانند به عنوان پل ارتباطی عمل کرده و نقش رابط، تسهیل‌گر و ناظر مشارکتی را ایفا کنند. آن‌ها می‌توانند در اجرای مشوق‌ها و جریمه‌های متناسب با شرایط محلی، نظارت بر اجرا و ارائه بازخورد به سیاست‌گذاران کمک کنند.در نهایت، مدیریت پایدار آب نیازمند ترکیبی از راه‌حل‌های فنی، اجتماعی و نهادی است که در آن کشاورز نه به عنوان موضوع دستور، بلکه به عنوان شریک فعال در فرآیند تصمیم‌گیری و اجرا دیده شود. تنها از طریق گفت‌وگو، اعتمادسازی و طراحی مشارکتی می‌توان به الگوهای مصرف پایدار و تاب‌آوری در برابر چالش‌های آبی دست یافت.